دیدگای بەدر جامووس لەبارەی سیستەمی فیدراڵی و چارەسەرە سیاسییە خوازراوەکان بۆ سووریای داهاتوو

وڵات تیڤی - هەولێر

بەهۆی ئاڵۆزییەکانی گۆڕەپانی سیاسیی سووریا و زیادبوونی ئاستەنگە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی بەردەم ئۆپۆزسیۆنی سووریا، ڕۆڵی کۆمیسیۆنی دانوستانکاری سووریا هەوڵدەدات بگاتە چارەسەرێکی سیاسیی دادپەروەرانە و هەمەلایەنە بۆ پرسی سووریا، لەسەر بنەمای بڕیارنامە نێودەوڵەتییەکان، دیارترینیان بڕیارنامەی 2254.

دەزگای میدیایی وڵات تیڤی چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ د.بەدر جامووس سەرۆکی لیژنەی دانوستانکاری سووریا لە شاری هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان ئەنجامدا و تیایدا دیدارێکی ڕاوێژکاری لەگەڵ نوێنەرانی لایەنە سووریاییەکان و نوخبە مەدەنییەکان ئەنجامدا، بە ئامانجی بەهێزکردنی پرد و دروستکردنی هاوبەشی لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا و تاوتوێکردنی دیارترین پرسە هەڵپەسێردراوەکان.

لەم چاوپێکەوتنەدا، جامووس بە شێوەیەکی شەفافانە باس لە گفتوگۆ ناوخۆییەکانی ناو دەسەڵات دەکات، تیشک دەخاتە سەر ئەو تەحەددایانەی کە لە ڕێگەی کۆدەنگی نێوان پێکهاتە سیاسییە جیاوازەکانی ناو دەسەڵاتدا وەستاون، لەوانەش جیاوازییەکانی ڕێکخراوەیی و دیدگای سیاسیی جیاواز. هەروەها دیدگای خۆی سەبارەت بە داهاتووی پڕۆسەی دانوستان لەگەڵ ڕژێمی سووریا ڕووندەکاتەوە، هەروەها باس لە هەوڵەکان دەکات بۆ گەڕاندنەوەی زەنگی نێودەوڵەتی بۆ پرسی سووریا سەرەڕای زیادبوونی ئاستەنگەکان لەسەر گۆشەی نێودەوڵەتی.

جامووس لە ڕێگەی چاوپێکەوتنەکەیەوە سروشتی پەیوەندییەکان لەگەڵ زلهێزە نێودەوڵەتییەکان و ئەگەرەکانی فراوانکردنی کۆمیسیۆن بۆ ئەوەی پێکهاتەی نوێ لەخۆبگرێت، هەڵوێستی کۆمیسیۆن سەبارەت بە پارتی دیموکراتی کوردستان و ڕێگاکانی پشتیوانیکردن لە داواکارییەکانی گەلی سووریا بۆ ئازادی و دیموکراسی ئاشکرا دەکات. ئەم چاوپێکەوتنە بخوێننەوە و بەڕاشکاوی و بە ڕوونی باس لە پرسە گرینگەکان دەکات سەبارەت بە داهاتووی سووریا و ویستی ئۆپۆزسیۆنی سووریا بۆ گەیشتن بە قۆناغێکی گواستنەوەی سیاسیی هەمەلایەنە کە هیوای سوورییەکان بۆ دەوڵەتێکی دیموکراسی گشتگیر کە ئاسایش و کەرامەتیان دەپارێزێت و مافی بەشداریکردن لە بوونیادنانی داهاتوویان بەردەست دەکات.

ئەمەی خوارەوە دەقی چاوپێکەوتنی وڵات تیڤی لەگەڵ دکتۆر بەدر جامووس سەرۆکی لیژنەی دانوستانکاری سووریایە: 

*وڵات تیڤی: ئەمڕۆ لەگەڵ نوێنەری هەندێک لایەن و چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە هەولێر کۆبوونەوە، کۆبوونەوەکە لەسەر چی بوو و چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟

** بەدر جامووس: ئێوارەتان باش، خۆشحاڵم کە لە هەولێرم بۆ دیدار لەگەڵ برا سوورییەکانم، کورد، عەرەب، سریانی و ئاشوورییەکان، کە بەشدارییان لە کۆبوونەوەی ڕاوێژکاری ئەمڕۆدا کرد، لیژنەی دانوستان بۆ دروستکردنی پرد و هاوبەشی ئەنجامی دەدات و بە هاوبەشی لەگەڵ کاراکتەرەکان، نوخبەکان، حیزبەکان، فراکسیۆن و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی سوریا کاربکەن.

*وڵات تیڤی: کۆبوونەوەکە لەسەر چی بوو؟

** بەدر جامووس: وەک دەزانن لیژنەی دانوستان ئۆرگانێکی کارایە کە ئەرکی دانوستاندن و بەڕێوەبردنی پرۆسەی سیاسییە، هەربۆیە گفتوگۆکە لە چوارچێوەی گفتوگۆی بارودۆخی سیاسیی سووریا و ناوچەکە و پرۆسەی دانوستان، سووریا بۆ کوێ و پرۆسەی سیاسی بۆ کوێ و ڕۆڵی سووریاییەکان و نوخبە و پێکهاتەکان چییە و چۆن دەتوانین بەرەی سووریامان بەهێز بکەین تا بەهێز بێت و پشتیوانی هەبێت لە هەموو پایتەختەکان بۆ چارەسەری سیاسی و جێبەجێکردنی بڕیارنامە نێودەوڵەتییەکان، ئێمە ڕێگەیەکی دەربازبوون بۆ سووریا و پاراستنی یەکێتی سووریا و گەلی سووریا نابینین جگە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارنامە نێودەوڵەتیانە.

*وڵات تیڤی: پێش ئەوەی باس لە دانوستان لەگەڵ ڕژێم بکەم، دەمەوێت لە بارەی دەستەی دانوستانکار بپرسم، زۆرجار ناکۆکی لە نێوان چوارچێوە جیاوازەکانی ناو دەزگای دانوستانکاردا دەبیستین؟

** بەدر جامووس: بەدڵنیاییەوە هاوشێوەی هەموو دامودەزگاکان دیدگای جیاواز لەناو دەستەی دانوستانکاردا هەیە، بەڵام هەمووان هاوڕان لەسەر چارەسەری سیاسی و بەیاننامەی ڕیاز کە لەسەری ڕێککەوتوون لەلایەن ئەو حەوت پێکهاتەیەی نوێنەرایەتیی دەزگای دانوستانکار دەکەن، ئەوانیش بریتین لە هاوپەیمانیی نیشتمانی، دەستەی هەماهەنگی، کوتلە سەربازییەکان، پلاتفۆرمی قاهیرە و فراکسیۆنە سەربەخۆکان و ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد و پلاتفۆرمی مۆسکۆ، ئەم حەوت پێکهاتەیە پابەندبوون بە بەیاننامەی کۆنفرانسی ڕیاز 2.

وڵات تیڤی: پلاتفۆرمی مۆسکۆ و قاهیرە.. ئایا ناکۆکی لە نێوانیاندا نییە؟

** بەدر جامووس: پلاتفۆرمی مۆسکۆ و قاهیرە ئامادەن، هەفتەی ڕابردووش لە جنێڤ لە کۆبوونەوەیەکدا بووین، لە هەموو ئەو کۆبوونەوانەشدا کە لە ئۆرگانی دانوستاندندا ئەنجام دەدرێن، هەندێک ناکۆکی ناوخۆیی هەیە.

*وڵات تیڤی: ئەم ناکۆکییانە لەسەر چییە، ئایا سیاسین یان ڕێکخراوەیی؟

** بەدر جامووس: ناکۆکی ڕێکخراوەیی نەک سیاسی، چوارچێوەیەکی دیموکراسی هەیە، دەنگدان و ھەڵبژاردن و بڕیارەکان لەناو دەستەی دانوستانکاردا پەسەند دەکرێن. ئەوان دەیانەوێت دەنگدان بوەستێت، بڕیاری وەستاندنی ئەمە هەڵەیە، ئێمە باوەڕمان بە دیموکراسی هەبووە و ئەو کۆدەنگییە ڕەوتێکی گشتییە، بەڵام هیچ لایەنێک ناتوانێت ڕێگری لە کاری دەزگای دانوستانکار بکات، بە تایبەت لە قۆناغێکی سەخت و ئاڵۆزدا و ڕەوشێکی سیاسیی سەخت، بەهۆی بابەتی ڕێکخراوەیی یان دانانی مەرج بۆ دەزگای دانوستانکار.

*وڵات تیڤی: ئەو بابەتە ڕێکخراوەییانە چین کە ناکۆکییەکان لە دەوریان کۆدەبنەوە و لەگەڵ کێدا؟

** بەدر جامووس: وەک هەموو فراکسیۆنە سیاسییەکان، جیاوازییەکان پەیوەندییان بەو پشکانە هەیە کە ئێمە دەمانەوێت یان نا، بەڵام کۆدەنگی ئەوەیە کە هەر دەنگدانێک لەسەر هەر شتێک لەناو دەستەی دانوستانکاردا لە 75% تێدەپەڕێت، بە ڕێککەوتنی زۆربەی پێکهاتەکانی پەسەندکردنی بڕیاردان لەناو دەستەدا.

بەڵام پشتڕاستی دەکەمەوە کە نەبوونی سەکۆیەک نییە، بەڵکو زیاتر لە ئۆرگانەکان یان کەسانێکە لەناو سەکۆیەکان کە دەیانەوێت دیدگای خۆیان بەسەر تەواوی دەزگای دانوستانکاردا بسەپێنن و ئەمەش قبووڵکراو نییە ئەگەر ڕەوتی ناو ئۆرگانەکە بەم شێوەیە بێت 10% یان 15% ناتوانن بڕیارەکە بگۆڕن، بەڵام لە کۆتاییدا کاروانەکە دەجووڵێت، ئێمەش بەرپرسیارێتی و ئەرکی نێودەوڵەتیمان هەیە و ئامادەبوون لە کۆڕ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان، ئەمەش ئەوەیە کە دەستە دەیکات.  

*وڵات تیڤی: ئایا ئەنجوومەنی نیشتمانی کورد بەشێکە لەو ناکۆکییانە؟

** بەدر جامووس: بەهیچ شێوەیەک نا، لەوەتەی چووەتە ناو دەزگای دانوستانەوە، ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد بەرز نرخێنراوە و هەمیشە هەوڵی دروستکردنی تەوافوق دەدات لەناو ئۆرگانەکەدا هیچ کێشەیەکی لەگەڵدا نییە، هەمیشە داوای تەوافوق و پشتیوانی بۆ بڕیارەکان لەناو دەزگای دانوستانکاردا دەکات. 

*وڵات تیڤی: ئەگەری فراوانکردنی دەزگای دانوستانکار هەیە؟

** بەدر جامووس: زۆر بەبازاڕکردن لەسەر ئەو بابەتە کراوە کە ئۆپۆزسیۆن پێویستی بە فراوانکردن و زیادکردن و کۆنفڕانس هەیە و ناتوانێت ئۆرگانێک پێکبهێنێت و 25 ملیۆن هاووڵاتی سووریا بهێنێتە ناوەوە، لە کۆتاییدا لە دوای پێکهێنانی ئەنجوومەنی نیشتیمانیه سووریا کۆنفرانسەکان زۆر بووە، پاشان فراوانکردنی ئەنجوومەنی نیشتمانیی سووریا، پاشان هاوپەیمانی، پاشان فراوانکردنی یەکەم، دووەم، پاشان دەزگای دانوستانکاری یەکەم و دووەم، ناتوانن بەمشێوەیە بەردەوام بن ئامانجی سەرەکی و نوێنەرایەتی لەناو ئۆرگانەکەدا گەورەترین ئامادەبوونە لەسەر گۆڕەپانی سیاسیی سووریا لە هاوپەیمانی نیشتمانی بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، دەستەی هەماهەنگی بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، کوتلە سەربازییەکان بە هەموو پێکهاتەکانیەوە ، پلاتفۆرمی قاهیرە بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، پلاتفۆرمی مۆسکۆ و سەربەخۆکان.

 ئەمە گەورەترین نوێنەرایەتییە کە دەتوانیت بەدەستی بهێنیت، هەندێکجاریش کەسێک هەیە ئامادە نییە، بەڵام ئێمە نوێنەرایەتیی خۆمان ناکەین، بەڵکو نوێنەرایەتی ویستەکانی گەلی سووریا دەکەین لە گەیشتن بە چارەسەری سیاسی، کە هەموو سوورییەکان لەسەری ڕازی بوون، لە ئۆپۆزسیۆنەوە و تەنانەت ئەوانەی لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ڕژێمدان دەڵێن کە چارەسەرەکە بەپێی بڕیارنامەی 2254ـە، بەڵام ئەوەی ڕێگری لە گەیشتن بە چارەسەری سیاسی دەکات ڕژێمە، چونکە دەزانێت هەر چارەسەرێکی سیاسی لە سووریادا لە خەرجییەکەی و باجەکەی لەم بابەتەدا دەدات، بۆیە ڕێگری لە چارەسەری سیاسی دەکات. 

*وڵات تیڤی: ئایا ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەنجوومەنی سووریای دیموکرات “مەسەدە” بچێتە پاڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات “هەسەدە” بۆ دەستەی دانوستانکار، و ئایا داواتان لێ کراوە؟

** بەدر جامووس: ناتوانرێت ئەم بابەتە بوروژێنرێت، چونکە لە کۆتاییدا بڕیاری پێکهاتەکانی ناو دەستە و فراوانکردنی دەستە پێویستی بە کۆنفرانسی نێودەوڵەتی هەیە، چونکە دەستەکە کۆنفرانسی ڕیازی تەواو کردووە، بۆیە پێویستی بە ئەنجامدانی کۆنفرانسی نوێ بۆ زیادکردنی هەر پێکهاتەیەک هەیە.

زیادکردنی هەر پێکهاتەیەک سەرەتا پێویستی بەوەیە بزانین ئەم پێکهاتەیە کێیە و نوێنەرایەتییەکەی چییە، هەروەها پێویستی بە ڕەزامەندیی سووریا هەیە پێش ئەوەی ڕێککەوتنی نێودەوڵەتی لەسەری هەبێت هەموومان دەزانین کە هێزەکانی سووریای دیموکرات لە نێو سوورییەکاندا نیشانەی پرسیاری زۆری لەسەرە، گومانیش هەیە سەبارەت بەوەی کێ لە پشتیەوەیە و بەدوای کێیە.

وڵات تیڤی: بۆ سوورییەکان یان بۆ تورکیا؟

** بەدر جامووس: نەخێر بە گوێرەی سوورییەکان، پێکهاتە سوورییەکان و سوورییەکان، هەموو ئەندامانی دەستەی دانوستانکار تورک نین یان نزیک لە تورکیا نین، هەروەها هەوڵی زۆر هەیە تەنانەت لەلایەن هەندێک پێکهاتەی دەستەی دانوستانکاریشەوە بۆ کۆبوونەوە و پەیوەندی و دانوستان لەگەڵ “هەسەدە”، لەوانەش ئەنجومەنی نیشتمانی کورد، دەستەی هەماهەنگی، پلاتفۆرمی مۆسکۆ و ئەندامانی پلاتفۆرمی قاهیرە، کە زۆرینەیان بە هەڵوێستێکی نەرێنی لەسەر پارتی دیموکراتی کوردستان گەڕانەوە، چونکە بەڵێنەکانی جێبەجێ نەکرد کاریگەرییەکی گەورەی پارتی کرێکارانی کوردستان لەناو هێزەکانی (SDF)دا، هەروەها لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا ڕەفتاری خراپ بەرامبەر بە سورییەکان هەیە، لەوانەش دامەزراندنی منداڵان. وە سوکایەتی کردن بە سیاسەتمەداران و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی.

هەموو سیاسەتەکانی هەسەدە هێرشبەرانە بوون و بووە هۆی ئەوەی سوورییەکان بەڕوویاندا کراوە نەبن.

*وڵات تیڤی: باسم لە ئەنجوومەنی نیشتیمانی کورد کرد لەناو ئۆرگانی دانوستاندن، بەڵام لە سووریا پێکهاتەکانی تر هەن بۆچی لەناو ئۆرگانەکەدا نوێنەریان نییە؟

** بەدر جامووس: نوێنەرایەتی لەسەر بنەمای کۆنفرانسی ڕیاز ڕوویدا و بەدڵنیاییەوە پێکهاتە و لایەن و فراکسیۆن هەن کە لە ئۆرگانی دانوستانکاردا ئامادە نین، ئێمە نوێنەرایەتی ئامانجەکانی شۆڕشی سووریا دەکەین، نوێنەرایەتی بڕیارنامەی 2254 دەکەین، هەوڵیش دەدەین ئەمەش ئەگەری ئەوە دەدات بە هەموو پێکهاتەکان و هەموو ڕەوتە سیاسییەکان کە بەرەو دەستوورێکی نوێ و هەڵبژاردنی دیموکراسی لە ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەنگاو بنێن و بەمشێوەیە هەمووان شایستەی خۆی بەدەست دەهێنێت.

وەک وتم ئۆپۆزسیۆنێکی یەکگرتوو لە هەموو جیهاندا نییە کە نوێنەرایەتیی تەواوی گەل بکات، هەر لە سەرەتای خۆیەوە، لە ڕێگەی کردەوەی سیاسی و بڕیارنامەی نێودەوڵەتییەوە بەدوای گۆڕانکاری دیموکراسیدا دەگەڕێت ڕژێم و پاڵنانی باقی پێکهاتەکان لە یارییەکە دەربهێنن بەڵکو ئێمە بەدوای ئەوەداین هەموو پێکهاتەکان مافی خۆیان لە سووریادا وەربگرن.

*وڵات تیڤی: دانوستانەکانتان لەگەڵ ڕژێم گەیشتووەتە کوێ؟

** بەدر جامووس: لە ساڵی 2014ەوە ڕژێم هەموو هەوڵەکانی دانوستان و کۆبوونەوە نێودەوڵەتییەکان کە بەدوای چارەسەری سیاسیدا دەگەڕێن، شکستی هێناوە، یان نایەت و ئەگەر بە ناچاری بێت، دێتە سەر تێکدەر و چارەسەری ئەمنی باشترینە بۆ ئەوەی لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە و پەیوەندی بە هەژاریی گەلی سووریا و مردنیانەوە نییە لەو وڵاتەدا لە کەمپەکان یان لە وڵاتانی پەنابەری و دەریاکان، تاکە خەمی ئەم سیستەمە چۆنێتی پاراستنی کورسی سەرۆکی ڕژێمەکەیە.

 لە کۆتاییدا دانوستانەکان تەنیا لەگەڵ ڕژێمدا نین، ئێمە وەک ئۆرگانێک لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان و لەگەڵ وڵاتان و لەگەڵ پێکهاتەکانی گەلی سووریا دانوستاندن دەکەین بۆ ئەوەی لە هەموو کۆڕ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان فشار بخەینە ڕوو بۆ ڕوونکردنەوەی پرسی سووریا و ئەوەش بەبێ چارەسەرێکی سیاسی چارەسەر نابێت، سووریاش بۆ هەمیشە لە خولگەیەکدا دەمێنێتەوە ئەگەر ڕژێم بەردەوام بێت لە پەیڕەوکردنی ئەو سیاسەتەی پەیڕەوی لێدەکات.

*وڵات تیڤی: ئاماژە بۆ کۆبوونەوەکانی داهاتوو هەیە؟

** بەدر جامووس: هەفتەیەک لەمەوبەر لە نیویۆرک و لە جنێڤ کۆبوونەوەمان هەبوو، هەوڵیش دەدەین کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتی لەسەر سووریا هەبێت.