دۆزی کورد دوای کەوتنی ڕژێم

نووسینی: د. عەبدولحەکیم بەشار

هەروەک چۆن ناوچەی کوردی و بزووتنەوە سیاسیەکەی لە سەرەتای شۆڕشی سوریا لە ساڵی 2011 لە دیالۆگێکی ئەرێنیدا لەگەڵ بزووتنەوەی جەماوەریدا بوون، بزووتنەوەیەکی هاوشێوەی کوردی سووریا لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد دەستی پێکرد، هەروەها لایەنە سیاسییەکان، کۆمەڵگەی مەدەنی، ڕێکخراوە مەدەنییەکان، ڕێکخراوەکانی گەنجان، بیرمەندان، نووسەران، ڕۆشنبیران و کەسایەتییە نەتەوەییەکان پەیوەست بوون بەم دوایین بزووتنەوەیە؛ دەکرێ بگوترێ گەلی کورد، بە بەشە جیاوازەکانییەوە، بەهۆی ئەو خواستەی کە دەرفەتی مێژوویی گونجاو لەدەست نەدات، چالاک بووە و بایەخی زیاتر بە قۆناغی داهاتوو دەدات.

بە پشت بەستن بە پێشهاتەکانی ئەم دواییە زۆرینەی کورد خوازیاری ڕێککەوتنی کورد و کورد بوون ئەگەر گشتگیریش نەبێت، بۆ ئەم مەبەستەش چەندین دەستپێشخەری سەریان هەڵداوە بە ئامانجی دروستکردنی شاندێکی یەکگرتووی کورد و دروستکردنی شاندێکی سەربەخۆ لە دەرەوە چوارچێوەی بزووتنەوەی کوردی، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە نوێنەرایەتیکردنی بزووتنەوە بۆ ئەوان یان بۆ گەڕان بەدوای ڕۆڵێکدا لە داهاتوودا، بەم پێیە ناوچەی کوردی بەتەواوەتی لەسەر پرسە بنەڕەتییەکان دابەش بووە، لەوانە ئەو ڕەهەندە سۆزدارییەی کە داوای یەکگرتوویی نوێنەرایەتی دەکات، کە ئەمەش ڕاستە..

هاوکات لەگەڵ بزووتنەوەی چالاکی ئەم دواییە، چەند گرووپێک لە ناوچەی کوردیدا سەریان هەڵدا و ئەوانیش بەم شێوەیەن:

1- چەترێکی نیشتمانیی فراوان کە پابەندبوونی خۆی بە چارەنووس و دۆزی گەلی کورد نیشان دەدات و کار بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی لە دەستووری نوێی سووریادا دەکات، کە ئەنجومەنی نیشتمانی کورد (ENKS) نوێنەرایەتی دەکات و  تایبەتە بە دۆزی گەلی خۆی و بەرنامەیەکی دیاریکراوی هەیە.

2- لەلایەکی دیکەدا ئەوە دەردەخات کە دۆسیە نەتەوەییەکان بوونەتە کێشەیەک چارەسەری ئەستەمە و کات بەسەریاندا تێپەڕیوە، واتە پرسە نەتەوەییەکان بوونەتە مۆدێکی کۆن بۆ ئەو بابەتە و لەبری مافەکانی گەلی کورد، چەمکی برایەتیی گەلان، نەتەوەی دیموکراسی و نەتەوەی ئیکۆلۆژی ئەم چەمکانە پێشنیاز دەکرێن کە بیرمەند و ڕۆشنبیری گەورەی کورد د. سەربەست نەبی چەند ڕۆژێک لەمەوبەر لە ڤیدیۆیەکدا گوتی، هیچ ناوەڕۆکێکی دەستووری و یاسایی و فیکرییان نییە. لایەنگرانی ئەم گرووپە کە ئیتر باوەڕیان بە مافەکانی گەلی کورد نییە و یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە) نوێنەرایەتی ئەم گرووپە دەکات.

3- بەشێکی دیکە کە بە شێوەیەکی سەرەکی پەیوەستە بە دۆزی نەتەوەییەکەیەوە، هەمیشە ترسی خۆی لە دابەشبوون دەردەبڕێت و داوای یەکڕیزی دەکات، بەڵام بەبێ ئەوەی نیشانی بدات چۆن ئەمە بەدەست بهێنرێت، ئایا ئەمە لەڕێگەی ئەو ڕاستییەوە بەدی دێت کە ئەنجوومەنی نیشتمانی مافەکانی گەلی کورد دەگرێتە ئەستۆ و دەچێتە ڕیزەکانی نەتەوەی دیموکراسی ئیکۆلۆژییەوە؟ یان لایەنی بەرامبەر بە ئاشکرا و بە فەرمی، دوور لە پڕوپاگەندەی کاتی، بەرنامەی سیاسی خۆی بگۆڕێت، دەستبەرداری ئەو چەمکانە بێت و بچێتە پاڵ بەرگریکارانی مافەکانی گەلی کورد و دۆزی ئەوانەوە؟

4- لایەنێکی دیکە هەیە کە خۆی بە سەربەخۆ ناودەبات و بەشێکە لە گەلی کورد، هەروەها ڕۆڵێکی گرنگی هەبووە لە سەرکردایەتیکردنی خۆپێشاندانەکانی دژە ڕژێم کە زۆربەیان گەنجانی هەردوو ڕەگەزن، بەڵام کێشەیەک لە نوێنەرایەتیکردنی ئەم بزووتنەوەیە هەیە لەبەر ئەوەی سەربەخۆ لە چەمکی ناسراوی خۆیدا کەسێکە کە سەر بە بزووتنەوەیەکی سیاسی نییە، بەڵام لە هەمان کاتدا سەربەخۆ تەنیا نوێنەرایەتی خۆی دەکات و ئەگەر نوێنەرایەتیی کۆمەڵێک کەس بکات، ئەوا پێگەی سەربەخۆیی لەدەست دەدات دەدات و دەبێتە خاوەنی بیرۆکەیەک کە چەند کەسێک لە دەوری کۆبوونەتەوە و بەم شێوەیە دەچێتە ناو شێوەی ڕێکخراوێکی ناڕوون.

بۆیە کێ دەبێت نوێنەرایەتیی دۆزی کورد لە سووریا بکات، ئەوە دەزانرێت کە لە هەموو وڵاتان و ئەزموونەکانی جیهاندا، بزووتنەوە سیاسییەکان سەرکردایەتی خەباتی سیاسی دەکەن، هەروەها دانوستان لەگەڵ هەر لایەنێکی تردا، چونکە بزووتنەوەی سیاسی خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەتە و لەسەر ئامانجێک ڕێککەوتوون، بۆیە من پێموانییە هیچ بەدیلێک هەبێت بۆ بزووتنەوەی سیاسی ڕێکخراو بۆ دانوستان لەگەڵ هەر لایەک، ئەگەر زۆرینەی گەلی کورد بیەوێت بەرگری لە مافەکانی کورد بکات، ئەوا ئەنجوومەن نوێنەر دەبێت، بەڵام ئەگەر زۆرینەی گەلی کورد بیەوێت دەستبەرداری دۆزی کورد بێت و خەبات بۆ برایەتی گەلان بکات، ئەوا پارتی یەکێتیی دیموکرات و لایەنە هاوپەیمانەکانی لە هەموو دانوستانێکدا نوێنەرایەتیی کورد دەکەن.

دوای ڕوونکردنەوەی ئەمانە و هێڵی سیاسی دوو حیزبی دیاری کوردی لە سووریا، واتە ئەنجوومەنی نیشتمانی کورد کە کۆمەڵێک حیزب و ڕێکخراوی کۆمەڵگەی مەدەنی لەژێر چەتری خۆیدا کۆدەکاتەوە و لایەنی بەرامبەریش بە نوێنەرایەتی پارتی یەکێتیی دیموکرات و هاوپەیمانەکانی، پرسیار لێرەدا ئەوەیە کە ڕۆڵی سەربەخۆکان لە کوێیە؟ بێگومان پێویستە کەسانی سەربەخۆ لەپاڵ بزووتنەوەی کورددا ڕۆڵێکی گرنگیان هەبێت، ئەم ڕۆڵەش بەندە بە لێهاتوویی پێویست بۆ دانوستان، چونکە ئێستا بزووتنەوەی کورد لە پرۆسەی دامەزراندنی شاندێکدایە بۆ ئەوەی ببێتە بڕیاردەر، شاندی دانوستانەکان دەتوانن سەربەخۆ بن یان تێکەڵ بن، بەپێی ئەو توانایانەی کە پێویستن بۆ هەر قۆناغێکی گفتوگۆ.