بارزانی ترپەی دڵی کوردان

نووسینی: عیزەدین مەلا

لە مێژووی گەلاندا ناوگەلێک هەن سنووری کات و شوێن تێدەپەڕێنن، بۆ ئەوەی ناوی خۆیان لە ویژدانی نەوەکاندا هەڵکەنن. لەنێو ئەم ناوانەدا ناوی بارزانی وەک دەنگدانەوەی ئەو خاکەی کە زەلیلی ڕەتکردۆتەوە، وەک بەرجەستەیەکی زیندوو بۆ ئیرادەی گەلێک کە کەرامەتی بەسەر ملکەچبوون هەڵبژاردووە، دیارە. تەنیا ناوێک نییە بۆ بنەماڵەیەکی دیار، بەڵکو هێمای ڕۆحی نەکوژاوەی سەرهەڵدانە، ئەو ڕۆحەی کە وایکرد هەموو تاکێکی کورد هەست بکات، بارزانی ئەو قەڵا سەرنەبڕاوەیە کە دەتوانێت لە سەختترین و تاریکترین ساتەکانی مێژوودا پشتی پێ ببەستێت.

لە هەموو گۆشەیەکی کوردستاندا، لە باکوورەوە بۆ باشوور، لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا، ناوی بارزانی وەک گیانێکی هەمیشەیی بۆ یەکخستنی دڵەکان و بەرزکردنەوەی مۆڕاڵ ئامادەبوو. هەر لە سەرەتاوە کاتێک کورد لە نێو وێرانەکانی ستەم و ئاوارەبووندا بە دوای ناسنامەی خۆیدا دەگەڕا، بنەماڵەی بارزانی وەک چرایەک دەرکەوتن کە لە شەوە تاریکەکانی نادادپەروەریدا ڕێنوێنی گەلی کوردیان دەکرد.

باکووری کوردستان شایەتحاڵی ئەو ڕۆڵە دێرینە بوو، بەو پێیەی بارزانییەکان هەرگیز درێغییان نەدەکرد لە پاڵپشتیکردنی شۆڕشەکانی کورد کە لەوێ هەڵدەگیرسان، پشتیوانی براکانیان دەکرد لە خەبات بۆ مافە دەستبەسەرداگیراوەکانیان. کاتێک خەونی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەرز بووەوە، لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری مەهابادی قازی محەمەد، مەلا مستەفا بارزانی لە تەنیشتی بوو، نەک وەک چاودێرێک، بەڵکو وەک بەشداربوویەکی کارا بە ڕۆحی خۆی بەرگری لە کۆمار دەکرد. وەزیری بەرگری بوو، بەڵام زۆر لەوە زیاتر بوو؛ ئەو ڕۆحی خۆڕاگری و دەنگی کەرامەت بوو بە هەموو لایەکی دەگوت کورد لە هەر بارودۆخێکدا بێت ملکەچ نابێت.

لە ڕۆژئاوای کوردستان کە شایەتحاڵی ترسناکییەکانی شەڕی سووریا و ئەو مەینەتییە وەسفنەکراوانەی لەگەڵیدا بوو، پێویستی بە دەستێک بوو بۆ ئەوەی دەستی درێژ بکات و برینەکانی ساڕێژ بکات. بارزانییەکان بە سەرۆکایەتیی سەرۆک مەسعود بارزانی، یەکەم کەس بوون وەڵامی هاواری کوردەکانی سووریایان دایەوە. وەڵامەکەیان تەنیا فەرمانێکی ئەخلاقی یان سیاسی نەبوو؛ بەڵکو بەرجەستەکردنی مانای برایەتی ڕاستەقینە بوو کە سنوورە جوگرافییەکان تێدەپەڕێنێت بۆ ئەوەی بگاتە قووڵترین ئاستەکانی مرۆڤایەتی.

کاتێک پەنابەرانی کورد لە سووریاوە بەلێشاو هاتنە ناو هەرێمی کوردستانەوە، دەرگاکان بە ڕوویاندا دانەدەخران، بەڵکو باوەشیان بۆ کرایەوە بۆ ئەوەی بە خۆشەویستی و گەرمی پێشوازییان لێبکەن. ئەم پشتگیرییە تەنیا پەناگەیەک نەبوو، بەڵکو پەیامێکی بەهێز بوو کە لەسەری نووسرابوو (ئێوە تەنیا نین، ئێمە لەم تاقیکردنەوەیەدا لەگەڵتانین).

کاتێک شەڕەکان لە شاری کۆبانێ توندتر بوون کە کورد لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی چارەنووسسازدا لەگەڵ هێزەکانی تاریکیدا وەستابوو، بارزانییەکان خۆیان لە دوعا و پاڵپشتی ئەخلاقیدا سنووردار نەکرد؛ بەڵکو هێزی پێشمەرگەیان نارد، ئەو هێزانەی کە نوێنەرایەتی ڕۆحی کوردستان دەکەن، بۆ ئەوەی شانبەشانی برا کوردەکانیان بەرگری لە شارەکە بکەن و لە کەوتن بیپارێزن.

دووبەرەکی ناوخۆیی هەمیشە قووڵترین برینی جەستەی کورد بووە، ئەو برینەی کە خەباتی لاواز کرد و وەدیهاتنی خەونەکانی دواخست. بەڵام بارزانییەکان بە دیدگای حەکیمانەیان درکیان بەوە کرد کە یەکگرتوویی کورد کلیلی ڕاستەقینەی هەر سەرکەوتنێکە. لە ڕۆژئاوای کوردستان کە ناکۆکی نێوان حیزب و هێزە کوردییەکان قوڵتر بووەوە، سەرۆک مەسعود بارزانی وەک باوکێک هەوڵی یەکخستنی ڕۆڵە شەڕکەرەکانی دەدات. دەستپێشخەری دووبارەی بۆ گفتوگۆ و لێکتێگەیشتن دەستپێکرد، هەروەها ڕێککەوتنەکانی وەک هەولێر 1 و 2 و دهۆکی ئەنجامدا، هەوڵێکی زۆری دا بۆ گەڕاندنەوەی یەکڕیزی بۆ ناو ماڵی کورد. سەرەڕای ئەو ئاڵنگارییە گەورەیەی کە ئەم دەستپێشخەرییانە ڕووبەڕوویان بووەوە، نوێنەرایەتی تیشکێکی هیوایان دەکرد لەسەر ڕێگای یەکگرتوویی کە هەموو کوردێک ئاواتەخوازە.

لەبەر ڕۆشنایی ئەو ئاڵنگارییە گەورانە و دوای ڕووخانی ڕژێمی سووریا و بەرێوەبردنی ئەو وڵاتە لەلایەن حکومەتێکی ڕاگوزەرەوە، پێشبینی بۆ ڕێکخستنی نوێ بۆ ئایندەی سووریا دەستیپێکرد، بەو پێیەی هەوڵەکان دەستیپێکرد بۆ بەستنی کۆنفرانسێکی نیشتمانی و داڕشتنی دەستورێکی نوێ کە فرە ئایینی و نەتەوەیی و تائیفی لە وڵاتدا لەبەرچاو دەگرت، کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان خۆیان ڕووبەڕووی دووڕیانێکی گەورە بینیەوە. لەبری ئەوەی لە پشت دیدگا و هەڵوێستێکی هاوبەشەوە یەکبگرن کە مافە ڕەواکانیان لە دەستووری داهاتووی سووریادا مسۆگەر بکات، دابەشبوونە ناوخۆییەکان بەردەوام بوون لە قووڵکردنەوەی برینی کورد.

لەناو ئەم هەلومەرجەدا، سەرۆک مەسعود بارزانی، جارێکی دیکە دەرکەوت بۆ گەڕاندنەوەی هیوا و یەکخستنی کوردی سووریا. بارزانی درکی بەوە کرد کە یەکڕیزیی تاکە ڕێگایە بۆ گەیشتن بە داخوازییەکانی گەلی کوردستان و چەسپاندنی مافەکانی. ئەو دەستپێشخەری کرد بۆ کۆکردنەوەی سەرکردەکانی کورد لە کۆبوونەوە چارەنووسسازەکاندا کە دیارترینیان دیدارەکەی لەگەڵ سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد بوو. هەروەها نوێنەری تایبەتی خۆی نارد بۆ ڕۆژئاوای کوردستان بۆ دیدار لەگەڵ فەرماندەی هێزەکانی سووریای دیموکرات، بەڕێز مەزڵوم عەبدی، لە هەوڵێکدا بۆ لێکنزیککردنەوەی هەردوولا.

لەبەرئەوەی مەسەلەی کورد هەمیشە لە ناخیدا بوو، سەرۆک مەسعود بارزانی دیدارێکی تایبەتی لەگەڵ بەڕێز مەزڵوم عەبدی ئەنجامدا کە لەگەڵ بەڕێزیان گفتوگۆی لەبارەی ڕێگاکانی یەکخستنی ڕیزەکانی کورد کرد، بە هەموو حیکمەت و شارەزاییەژەوە ئامۆژگاری و پشتیوانی پێشکەش کرد. ئەم دەستپێشخەرییانە تەنیا هەوڵی سیاسی نەبوون، بەڵکو دەربڕینێکی دڵسۆزانە بوون بۆ پابەندبوونی مێژوویی بارزانییەکان بۆ داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد و بەهێزکردنی یەکڕیزییان لە بەرامبەر هەموو ئاڵنگارییەکان.

ڕۆڵی بارزانییەکان لە سنوورەکانی کوردستان نەوەستا. ئەوان ئەوەیان خستووەتە ئەستۆی خۆیان کە دەنگی کورد بگەیێننە جیهان، دەنگێک کە زۆرێک هەوڵیان داوە بەدرێژایی دەیان ساڵ بێدەنگیان بکەن. بۆ ئەوان مەسەلەی کورد تەنیا بابەتێکی ناوخۆیی نەبوو؛ بەڵکو بابەتێکی گەورەی مرۆیی بوو کە شایەنی ئەوە بوو لە هەموو کۆڕ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکاندا ببیسرێت.

بینیمان سەرۆک مەسعود بارزانی بە ئیرادە و بەهێزییەوە قسەی بۆ سەرکردەکانی جیهان کرد، هەروەها بینیمان نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان گەشتیان بۆ پایتەختەکانی جیهان کرد، نیگەرانی و خەونی گەلەکەیان لەگەڵ خۆیان هەڵگرت. ئەم کۆبوونەوانە تەنیا چالاکیی دیپلۆماسی نەبوون؛ بەڵکو جۆرێکی دیکەی خەبات بوون، بە ئامانجی دڵنیابوون لەوەی کورد لە حیساباتی سیاسی نێودەوڵەتیدا لەبیر نەکرێت.

لێرەوە دەبێ لەوە بگەین کە بارزانییەکان تەنیا سەرکردەی سیاسی یان سەربازی نین؛ ئەوان هێمای چەمکێکی زۆر قووڵترن. ئەوان نوێنەرایەتی ئەو ڕۆحە کوردییە دەکەن کە ڕەتیدەکاتەوە بمرێت و پێداگری لەسەر ڕاوەستانی باڵا لە بەرامبەر کاتدا دەکات. لە سەردەمی مەلا مستەفا بارزانی کە ژیاننامەکەی بۆتە داستانێک بۆ نەوەکان دەگێڕدرێتەوە، تا دەگاتە سەرۆک مەسعود بارزانی کە بوو بە سەرکردەی قۆناغێکی سەرەکی خەباتی کورد و تا نەوەی ئێستای سەرکردەکانی بارزانی، ئەم ناوە هەر بە هیوا و ئیرادەوە ماوەتەوە.

چیرۆکەکانی قارەمانێتی کە هاوڕێی سەفەری بارزانییەکان بوون، تەنیا یادەوەری نین؛ وانەی خۆڕاگرین و ئیلهامبەخشن بۆ هەموو کوردێک کە خەونی ئایندەیەکی باشتر دەبینێت. ئەو چیرۆکانەی باوکان لە بارەی پێشمەرگە و شۆڕشەکانی ئەیلوول و کۆبانێوە بۆ کوڕەکانیان دەگێڕنەوە، تەنیا ڕابردوویەک نین کە دەگێڕدرێنەوە، بەڵکو سووتەمەنین کە ئاگری کەرامەت لە دڵی کورددا هەڵدەگیرسێنن و وایان لێدەکات بزانن کە خەباتی ئەوان بێهودە نییە.

ئەمڕۆ کورد ڕووبەڕووی ئاستەنگێک دەبێتەوە کە ڕەنگە قورسترین ئاستەنگ لە مێژووی خۆیدا بێت. بەڵام لە هەموو ساتێکی سەختدا ناوی بارزانی دێتەوە بۆ ئەوەی سەرلەنوێ ئومێد بگەڕێنێتەوە. ئەم بنەماڵەیە کە بارگرانی دۆزی کوردیان لە شان هەڵگرتووە، هەرگیز باوەڕی بە گەلەکەی لەدەست نەداوە و لە پابەندبوون بە پرەنسیپەکانیان پاشەکشەیان نەکردووە.

بارزانییەکان زیاترن لە سەرکردە؛ ئەوان هێمای شانازی کوردن و دەنگەکەی کە لە سەرووی هەموو دەنگە ستەملێکراوەکانەوە بەرز دەبێتەوە. ئەوان ئەو بەڵێنەن کە کورد بەخۆی دابوو کە خەبات بەردەوام دەبێت و ڕۆژی ئازادیش دێت.

لە کوردستان کە چیاکان شاهێدی قارەمانێتی دەدەن و هەر بەردێک یادی شەهیدێکی هەڵگرتووە، ناوی بارزانی لە ویژدانی کورددا بە هەڵکەندراو دەمێنێتەوە وەک ئەوەی سوێندێکی پیرۆز بێت کە کوردستان چۆک دانادات و ئەم خەونەش لە دڵی نەوەکانی داهاتوودا بە زیندووی بمێننەوە.